ergenlerde daha sık görülüyor! 3 ay ağır bakımda yattı, şuuru kapandı lakin…
Gülşah Karaman / Milliyet.com.tr – Koma, kimi niçinlerden dolayı insanın uzun bir süre içerisinde bilinçsiz kalması olarak isimlendiriliyor. Biroldukça koma hastasının olağan hayatta olmadığı ve isteğe bağlı olarak faaliyet gerçekleştirmediği biliniyor.
Öte yandan koma durumundayken beyin işlevlerini, beynin elektriksel aktivitesini ölçen incelemeler yapılıyor. Burada bilgisayar üzere ekranda hareket olmasa da işlemci nasıl çalışıyorsa beyinde de birtakım kısımların çalışmaya devam ettiğini aktaran Beyin ve Hudut Cerrahisi Uzmanı Doç. Dr. Ramazan Sarı, koma hastalarıyla ilgili bilinmesi gereken gerçekleri deklare etti.
KOMAYA BU TÜRLÜ GİRİLİYOR!
Koma halinin, beyin işlevlerinin gerilemesi kararı hasta ile bağlantının olamadığı durumu tabir ettiğini belirten Doç. Dr. Ramazan Sarı, bu duruma niye olan en bilinen sorunun baş travması olduğunu söylemiş oldu. Durmayan epilepsi (sara) nöbetleri, ileri evrede beyin tümörleri, diyabet, enfeksiyon, ilaç yahut alkol zehirlenmeleri üzere durumlarda da görülebileceğinin altını çizdi.
Öte yandan baş travmasının bir halk sıhhati sorunu olduğuna değinen Doç. Dr. Sarı, bu kazalara karşı engellenebilir tedbirler alınabileceğini açıklayıp şunları söylemiş oldu:
“İş kazalarında baret kullanması, araçlarda emniyet kemeri takılması, iş ve/veya hayat alanlarında kaygan yer uyarıcılarının yerleştirilmesi ve dikkat edilmesi hayati değer arz eder. Ağır baş travması daha sonrasında tedaviye karşın oluşabilen ömür kalitesi kayıpları ve tedavi maliyetleri göz önüne alındığında baş travmasından korunmanın kıymeti ortaya çıkıyor. Birincil tedavisi korunma ve gerekli ekipmanları kullanmaktan geçiyor.”
‘DAMARDAN SIVI VERİLİYOR, AĞIRLAŞIRSA MİDESİNE TÜP YERLEŞTİRİLİYOR’
Koma durumuna gelen hastaların ağır bakım ünitelerinde birçok vakit mekanik ventilatör denilen teneffüs takviye ve ömür dayanak ünitelerine bağlı yaşadıklarını aktaran Sarı, “Bu süreçte erken devirde beslenmeleri damara verilen sıvılar ile sağlanırken, bu ağır tablonun devam etmesi durumunda PEG (perkutan endoskopik gastrostomi) ismini verdiğimiz hastanın midesine karın bölgesinden yerleştirilen bir tüp yardımıyla sağlanıyor. PEG’den besleme hastalar için daha inançlı ve daha sağlıklı. Zira bağırsak sisteminin çalışması sağlanıyor” dedi.
Ayrıyeten bu hastaların teneffüsünü rahatlatmak hedefiyle trakeostomi olarak isimlendirilen yani soluk borusuna bir pencere açılarak teneffüs yolunun kısaltıldığını söz eden Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Bu sistem hastaların bilhassa komadan çıkıp rehabilitasyon devrine daha süratli adapte olmasında tesirli oluyor” diye belirtti.
‘YAKINLARININ SESİNİ VE SEVDİKLERİ MÜZİĞİ DUYDUKLARINDA REAKSİYON OLUŞUYOR’
Koma durumundayken beyin işlevlerini değerlendirmede EEG metodu yani beyin elektriksel aktivitesini ölçen bir inceleme yapılıyor. Bunda hastaların dışarıdan gözlemlenmeyen “Bir nöbet aktivasyonu var mı?” diye tetkik edildiğini söyleyen Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Değerlendirmelerde beyin aktivasyonun olduğunu da gorebiliyoruz. Yani güya ‘stand by’daki bilgisayar üzere, ekranda hareket olmasa da işlemci nasıl çalışıyorsa beyinde de elzem kısımlar çalışmaya devam ediyor” detayını paylaştı.
Birtakım hastalarda ilaçlarla uyutularak koma hâli oluşturulduğunu belirten Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Bu hastalarda da koma takibini beyin elektriksel aktivitelerini ölçerek yapıyoruz” dedi. Ayrıyeten koma durumunda olan hastaların, yakınlarının sesini ve sevdiği müziği duymasına elektriksel reaksiyon oluşturduklarını belirten Sarı, hasta yakınlarına tavsiyelerde de bulundu:
“Hangi hastanın komadan çıkabileceğine dair kesin bir tetkik ile ölçüm maalesef mümkün değil. O niçinle vakit zaman hasta yakınlarından ses aygıtlarına hastanın sevdiği müzik, müzik, arkadaş konuşmaları kaydederek dinletmesini öneriyoruz.”
UYANDIĞINDA KONUŞMA TERAPİSİ İLE HAYATA DÖNEBİLİR
Koma sürecinin uzaması durumunda ağır bakımdaki hayat takviye ünitelerine muhtaçlığı biten hastalar, olağan servisteki hasta odalarına alınıyor. bu biçimdece hastaların yakınlarıyla vakit geçirme fırsatı bulduğunu söyleyen Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Bunun, hastanın nörolojik performansının toparlama suratına besbelli katkı sağladığını gözlemliyoruz. Kâfi uyanıklık durumu oluştuğunda da hastalarımıza ağır bir nöro-rehabilitasyon gerekiyor. Bu süreçte kol bacak hareketlerinin geri kazandırılmaya çalışması kadar kognitif dediğimiz bilişsel işlevlerin da idmanları yapılmaya başlıyor. Örneğin konuşma terapisi epey kıymetli. Bir kısım hastamız bu süreci muvaffakiyetle tamamlayıp yeniden ömrüne, kendine kâfi biçimde dönebiliyor” diye konuştu.
Maalesef ki her hastada süreç bu biçimde işlemeyebiliyor. Koma süreci hayati tehlikenin yüksek olduğu bir durum ve bu sebeple hastalar kaybedilebiliyor ya da uzun süren bakıma gereksinimi olacak durumda kalabiliyorlar.
3 AYLIK AĞIR BAKIM SÜRECİNDEN daha sonra ŞUURU KAPALI KALDI ANCAK…
Ağır komada bulunmasına karşın şaşırtan bir formda uyanan enteresan bir olaydan bahseden Doç. Dr. Ramazan Sarı’ya bakılırsa bu hastaların ortak yanı ailelerin motivasyonlarını kaybetmemeleri, uygun bir arkadaş kümesi, alışılmış ki en değerlisi beynin yeterli bir potansiyele sahip olması. Bu niçinle genç hastalarda bu durumun daha çoğunlukla ve daha erken görüldüğünü belirtip 3 aylık ağır bakım sürecinden daha sonra serviste şuuru kapalı takip edilen hastayla ilgili konuştu:
“Yatağında pasif diye söz ettiğimiz fizyoterapisini alan ve şu an motosiklet kullanan hastamız var. Olağan ki bilişsel rehabilitasyon uzun sürüyor, kimi vakit bir seneyi aşabiliyor. Lakin temel sorun sıhhat takımının ve ailenin pes etmemesi. Biz öncesinde beynin ne kadar rezervinin kaldığını ölçemiyoruz maalesef. O yüzden her hasta için düzelme sürecinde ne gerekiyorsa yapıyoruz.”
‘KOMADAKİ HASTALARIN BEYNİNDEKİ ETKİN KISIMLAR GÖRÜLEBİLİYOR’
Pekala, komadayken bir insanın elini tuttuğumuzda yahut konuştuğumuzda hisseder mi? Yanıt veremeseler de bizi kısmen anlayabiliyor mu? Bu durumdaki hastalarda MRI (Manyetik Rezonans Görüntüleme) ile beynin etkin olan kısmını bakılırsabildiklerini belirten Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Bu yol ile konuşulanlara karşı beyinde kimi yansımaların olduğunu biliyoruz. Lakin bu daima test edilebilecek bir usul olmadığı için günümüzde takip emelli kullanılan bir prosedür değil” açıklamasında bulunup, iki düzey oluşan koma seviyesinden bahsetti.
Bu düzeylerin minimal şuur durumu ve vegetatif durum diye vurgulayan Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Vegetatif state denen halk içinde da bitkisel hayat diye isimlendirilen durumda beynin bir reaksiyon verdiğine dair bilinen net bir kayıt yok. Lakin minimal şuur durumu biraz daha farklı. Hastalar etrafı hakkında reaksiyon vermeseler de bir yansıması olduğu düşünülüyor” dedi.
Öte yandan nerede olursa olsun bu hastaların yanında negatif içerikli konuşmanın uygun olmadığını söyleyen Doç. Dr. Ramazan Sarı, hasta yakınlarını sık sık uyardığını tabir ederek, “İrtibata geçebilecek düzelmeyi gösterenler bu devir hakkında bir şey hatırlamıyorlar. Lakin süreci düzgün tarafta geliştirmek için olumlu bildirilerin hasta gelişmenine katkısı olduğunu biliyoruz” tabirlerini kullandı.
‘BAZI HASTALAR YILLAR daha sonra REAKSİYON VEREBİLİR’
Beyin dokusunun kendini yenileme yeteneğinin olmadığını söyleyen Doç. Dr. Ramazan Sarı, hasar nazarann kısımların kaybedildiğini deklare etti. Lakin geriye kalan sağlam nöronlar vakit içinde öteki kaybedilen nöronların nazaranvlerini üstlenmeye başlayabiliyorlar. Doç. Dr. Ramazan Sarı bu durumu şöyleki deklare etti:
“Bu ‘beynin rezervi, potansiyeli’ derken kastettiğimiz şeydir. Maalesef bugünkü teknoloji ile ölçebildiğimiz bir durum değil. bu biçimde bir yenilenme olacaksa da epeyce uzun müddette gerçekleşebiliyor. O niçinle birtakım hastalarımız yıllar daha sonra bir reaksiyon vermeye başlayabiliyor. Lakin yeniden belirtmeliyim ki bu pek ender bir durum.”
Son olarak Doç. Dr. Ramazan Sarı, Türkiye’de yaşanan, akıllarda yer ederek literatüre geçen bir komadan uyanma kıssası ve uzun koma müddeti daha sonrası olağan hayata dönen hasta olmadığını da kelamlarına ekledi.
Gülşah Karaman / Milliyet.com.tr – Koma, kimi niçinlerden dolayı insanın uzun bir süre içerisinde bilinçsiz kalması olarak isimlendiriliyor. Biroldukça koma hastasının olağan hayatta olmadığı ve isteğe bağlı olarak faaliyet gerçekleştirmediği biliniyor.
Öte yandan koma durumundayken beyin işlevlerini, beynin elektriksel aktivitesini ölçen incelemeler yapılıyor. Burada bilgisayar üzere ekranda hareket olmasa da işlemci nasıl çalışıyorsa beyinde de birtakım kısımların çalışmaya devam ettiğini aktaran Beyin ve Hudut Cerrahisi Uzmanı Doç. Dr. Ramazan Sarı, koma hastalarıyla ilgili bilinmesi gereken gerçekleri deklare etti.
KOMAYA BU TÜRLÜ GİRİLİYOR!
Koma halinin, beyin işlevlerinin gerilemesi kararı hasta ile bağlantının olamadığı durumu tabir ettiğini belirten Doç. Dr. Ramazan Sarı, bu duruma niye olan en bilinen sorunun baş travması olduğunu söylemiş oldu. Durmayan epilepsi (sara) nöbetleri, ileri evrede beyin tümörleri, diyabet, enfeksiyon, ilaç yahut alkol zehirlenmeleri üzere durumlarda da görülebileceğinin altını çizdi.
Öte yandan baş travmasının bir halk sıhhati sorunu olduğuna değinen Doç. Dr. Sarı, bu kazalara karşı engellenebilir tedbirler alınabileceğini açıklayıp şunları söylemiş oldu:
“İş kazalarında baret kullanması, araçlarda emniyet kemeri takılması, iş ve/veya hayat alanlarında kaygan yer uyarıcılarının yerleştirilmesi ve dikkat edilmesi hayati değer arz eder. Ağır baş travması daha sonrasında tedaviye karşın oluşabilen ömür kalitesi kayıpları ve tedavi maliyetleri göz önüne alındığında baş travmasından korunmanın kıymeti ortaya çıkıyor. Birincil tedavisi korunma ve gerekli ekipmanları kullanmaktan geçiyor.”
‘DAMARDAN SIVI VERİLİYOR, AĞIRLAŞIRSA MİDESİNE TÜP YERLEŞTİRİLİYOR’
Koma durumuna gelen hastaların ağır bakım ünitelerinde birçok vakit mekanik ventilatör denilen teneffüs takviye ve ömür dayanak ünitelerine bağlı yaşadıklarını aktaran Sarı, “Bu süreçte erken devirde beslenmeleri damara verilen sıvılar ile sağlanırken, bu ağır tablonun devam etmesi durumunda PEG (perkutan endoskopik gastrostomi) ismini verdiğimiz hastanın midesine karın bölgesinden yerleştirilen bir tüp yardımıyla sağlanıyor. PEG’den besleme hastalar için daha inançlı ve daha sağlıklı. Zira bağırsak sisteminin çalışması sağlanıyor” dedi.
Ayrıyeten bu hastaların teneffüsünü rahatlatmak hedefiyle trakeostomi olarak isimlendirilen yani soluk borusuna bir pencere açılarak teneffüs yolunun kısaltıldığını söz eden Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Bu sistem hastaların bilhassa komadan çıkıp rehabilitasyon devrine daha süratli adapte olmasında tesirli oluyor” diye belirtti.
‘YAKINLARININ SESİNİ VE SEVDİKLERİ MÜZİĞİ DUYDUKLARINDA REAKSİYON OLUŞUYOR’
Koma durumundayken beyin işlevlerini değerlendirmede EEG metodu yani beyin elektriksel aktivitesini ölçen bir inceleme yapılıyor. Bunda hastaların dışarıdan gözlemlenmeyen “Bir nöbet aktivasyonu var mı?” diye tetkik edildiğini söyleyen Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Değerlendirmelerde beyin aktivasyonun olduğunu da gorebiliyoruz. Yani güya ‘stand by’daki bilgisayar üzere, ekranda hareket olmasa da işlemci nasıl çalışıyorsa beyinde de elzem kısımlar çalışmaya devam ediyor” detayını paylaştı.
Birtakım hastalarda ilaçlarla uyutularak koma hâli oluşturulduğunu belirten Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Bu hastalarda da koma takibini beyin elektriksel aktivitelerini ölçerek yapıyoruz” dedi. Ayrıyeten koma durumunda olan hastaların, yakınlarının sesini ve sevdiği müziği duymasına elektriksel reaksiyon oluşturduklarını belirten Sarı, hasta yakınlarına tavsiyelerde de bulundu:
“Hangi hastanın komadan çıkabileceğine dair kesin bir tetkik ile ölçüm maalesef mümkün değil. O niçinle vakit zaman hasta yakınlarından ses aygıtlarına hastanın sevdiği müzik, müzik, arkadaş konuşmaları kaydederek dinletmesini öneriyoruz.”
UYANDIĞINDA KONUŞMA TERAPİSİ İLE HAYATA DÖNEBİLİR
Koma sürecinin uzaması durumunda ağır bakımdaki hayat takviye ünitelerine muhtaçlığı biten hastalar, olağan servisteki hasta odalarına alınıyor. bu biçimdece hastaların yakınlarıyla vakit geçirme fırsatı bulduğunu söyleyen Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Bunun, hastanın nörolojik performansının toparlama suratına besbelli katkı sağladığını gözlemliyoruz. Kâfi uyanıklık durumu oluştuğunda da hastalarımıza ağır bir nöro-rehabilitasyon gerekiyor. Bu süreçte kol bacak hareketlerinin geri kazandırılmaya çalışması kadar kognitif dediğimiz bilişsel işlevlerin da idmanları yapılmaya başlıyor. Örneğin konuşma terapisi epey kıymetli. Bir kısım hastamız bu süreci muvaffakiyetle tamamlayıp yeniden ömrüne, kendine kâfi biçimde dönebiliyor” diye konuştu.
Maalesef ki her hastada süreç bu biçimde işlemeyebiliyor. Koma süreci hayati tehlikenin yüksek olduğu bir durum ve bu sebeple hastalar kaybedilebiliyor ya da uzun süren bakıma gereksinimi olacak durumda kalabiliyorlar.
3 AYLIK AĞIR BAKIM SÜRECİNDEN daha sonra ŞUURU KAPALI KALDI ANCAK…
Ağır komada bulunmasına karşın şaşırtan bir formda uyanan enteresan bir olaydan bahseden Doç. Dr. Ramazan Sarı’ya bakılırsa bu hastaların ortak yanı ailelerin motivasyonlarını kaybetmemeleri, uygun bir arkadaş kümesi, alışılmış ki en değerlisi beynin yeterli bir potansiyele sahip olması. Bu niçinle genç hastalarda bu durumun daha çoğunlukla ve daha erken görüldüğünü belirtip 3 aylık ağır bakım sürecinden daha sonra serviste şuuru kapalı takip edilen hastayla ilgili konuştu:
“Yatağında pasif diye söz ettiğimiz fizyoterapisini alan ve şu an motosiklet kullanan hastamız var. Olağan ki bilişsel rehabilitasyon uzun sürüyor, kimi vakit bir seneyi aşabiliyor. Lakin temel sorun sıhhat takımının ve ailenin pes etmemesi. Biz öncesinde beynin ne kadar rezervinin kaldığını ölçemiyoruz maalesef. O yüzden her hasta için düzelme sürecinde ne gerekiyorsa yapıyoruz.”
‘KOMADAKİ HASTALARIN BEYNİNDEKİ ETKİN KISIMLAR GÖRÜLEBİLİYOR’
Pekala, komadayken bir insanın elini tuttuğumuzda yahut konuştuğumuzda hisseder mi? Yanıt veremeseler de bizi kısmen anlayabiliyor mu? Bu durumdaki hastalarda MRI (Manyetik Rezonans Görüntüleme) ile beynin etkin olan kısmını bakılırsabildiklerini belirten Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Bu yol ile konuşulanlara karşı beyinde kimi yansımaların olduğunu biliyoruz. Lakin bu daima test edilebilecek bir usul olmadığı için günümüzde takip emelli kullanılan bir prosedür değil” açıklamasında bulunup, iki düzey oluşan koma seviyesinden bahsetti.
Bu düzeylerin minimal şuur durumu ve vegetatif durum diye vurgulayan Doç. Dr. Ramazan Sarı, “Vegetatif state denen halk içinde da bitkisel hayat diye isimlendirilen durumda beynin bir reaksiyon verdiğine dair bilinen net bir kayıt yok. Lakin minimal şuur durumu biraz daha farklı. Hastalar etrafı hakkında reaksiyon vermeseler de bir yansıması olduğu düşünülüyor” dedi.
Öte yandan nerede olursa olsun bu hastaların yanında negatif içerikli konuşmanın uygun olmadığını söyleyen Doç. Dr. Ramazan Sarı, hasta yakınlarını sık sık uyardığını tabir ederek, “İrtibata geçebilecek düzelmeyi gösterenler bu devir hakkında bir şey hatırlamıyorlar. Lakin süreci düzgün tarafta geliştirmek için olumlu bildirilerin hasta gelişmenine katkısı olduğunu biliyoruz” tabirlerini kullandı.
‘BAZI HASTALAR YILLAR daha sonra REAKSİYON VEREBİLİR’
Beyin dokusunun kendini yenileme yeteneğinin olmadığını söyleyen Doç. Dr. Ramazan Sarı, hasar nazarann kısımların kaybedildiğini deklare etti. Lakin geriye kalan sağlam nöronlar vakit içinde öteki kaybedilen nöronların nazaranvlerini üstlenmeye başlayabiliyorlar. Doç. Dr. Ramazan Sarı bu durumu şöyleki deklare etti:
“Bu ‘beynin rezervi, potansiyeli’ derken kastettiğimiz şeydir. Maalesef bugünkü teknoloji ile ölçebildiğimiz bir durum değil. bu biçimde bir yenilenme olacaksa da epeyce uzun müddette gerçekleşebiliyor. O niçinle birtakım hastalarımız yıllar daha sonra bir reaksiyon vermeye başlayabiliyor. Lakin yeniden belirtmeliyim ki bu pek ender bir durum.”
Son olarak Doç. Dr. Ramazan Sarı, Türkiye’de yaşanan, akıllarda yer ederek literatüre geçen bir komadan uyanma kıssası ve uzun koma müddeti daha sonrası olağan hayata dönen hasta olmadığını da kelamlarına ekledi.