Gelip horoz kesiyorlardı, sırrı çözüldü! ‘Yaren Dede’ meğer…
Fazilet Şenol / Milliyet.com.tr – Kütahya Dumlupınar Üniversitesi tarafınca sürdürülen hafriyat çalışmalarında, antik kentin en kıymetli alanlarından olan ‘Agora’nın giriş kapısı ve mermer tabanı ortaya çıkartıldı. Yapılan çalışmalar sırasında evvelce asfalt yol kenarında kalan mermer sütunun etrafı kazılınca, ‘Yaren Dede’ olarak bilinen yerin bir mezar olmadığı anlaşıldı.
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Arkeoloji Kısım Lideri Prof. Dr. Gökhan Coşkun, “Bölge sakinlerinin yaşlılarından öğrendiğimize nazaran, bir vakit içinder bu sütunun bulunduğu alan, bir cins adak adama alanı üzere kullanılmış ve ekseriyetle sütunun tabanında horoz adağı üzere küçük adak merasimleri gerçekleştiriliyormuş” dedi. Prof. Dr. Coşkun, günümüzde bölge sakinlerinin bu tıp bir uygulamayı gerçekleştirmediklerini ve hatta birçoğunun bundan haberinin bile olmadığının altını çizdi.
YAREN DEDE EFSANESİ
Öyküye bakılırsa, Kütahya Güzelbahçe’de yaşayan ve semercilik yapan Yaren Dede, halk tarafınca sevilen dindar bir adam bulunmasına karşın cuma namazı için mescide gitmez. Mescide gelmemesinin sebebini merak eden cami imamı haber yollayarak, cuma namazlarına gelmesini söyler. Yaren Dede, gelen haberciye cuma namazlarını Kabe’de kıldığını, şayet Kabe’de kılmaz da mescide gelirse öleceğini, zira cuma namazını Kabe’de kılması konusunda yemin ettiğini ve bu yüzden gelemeyeceğini söyler. Buna inanmayan cami imamı, Yaren Dede’yi cuma namazına getirmek için periyodun kolluk kuvvetlerini gönderir. Jandarmalar namazdan daha sonra imamın yanına gelir ve cuma namazını Yaren Dede ile birlikte Kabe’de kıldıklarını ve onun saygıdeğer bir kişi olduğunu söylerler. İmam buna fazlaca sonlanır. bu biçimde bir şeyin olamayacağını söyleyen imam, bir öteki cuma günü daha fazla jandarmayla Yaren Dede’yi mescide getirtir. Cuma namazı için secdeye duran Yaren Dede namaz bitiminde secde ettiği yerde ölür.
BOKSÖR VE AİLESİNİN MEZARI ÇIKTI
Türkiye’de ‘Yaren Dede’ üzere örnek verilebilecek epey sayıda yer olduğunu, türbe olarak isimlendirilen biroldukca yapının aslında Bizans ya da daha eski devirlere ilişkin mezar yapıları olabildiğine vurgu yapan Prof. Dr. Coşkun, “2018’de bir haber yapılmıştı. Marmaris Turgut Mahallesi’nde günümüzden 40 yıl öncesine kadar köylülerin türbe diye ziyaret ederek adaklar adadığı yapının, yapılan çalışmalar kararında M.Ö. 3’üncü yüzyılda hayatış Diagoras isimli bir boksör ve ailesinin mezarı olduğu tespit edilmişti” diyerek duruma örnek verdi.
Bunun haricinde Göbeklitepe kazılmadan evvel de doruğun tam üstünde bir dilek ağacının olduğunu söyleyen Coşkun, “Göbeklitepe’nin keşfindilk evvel yöre halkının bu ağacın kutsal olduğuna inanarak senelerca dilekler dileyip adaklar adadığı bilinir. Fakat yapılan çalışmalar sonunda altından neler çıktığını artık hepimiz biliyoruz” diye konuştu.
KORUDUKLARINA İNANIYORLAR
Mimar Sinan Hoş Sanatlar Üniversitesi Türk Lisanı ve Edebiyatı Kısım Lideri Prof. Dr. Muharrem Kaya da insanların ‘Yaren Dede’ üzere türbelere üstün niteliklere sahip insanların mezarları olarak baktığını söylemiş oldu. Prof. Dr. Kaya’ya nazaran halk, eski Türk inançlarıyla temaslı olarak onların ruhlarının hâlâ kendi toplumlarını koruduklarına inanıyor.
Prof. Dr. Muharrem Kaya yaşadığı 16. yüzyılda mezar ziyaretlerini şirk koşmak olarak yorumlayan İzmir Ödemiş’in Birgi Köyü’ndeki İmam Birgivi Mehmet Efendi’nin mezarını örnek göstererek, “Şimdi gelin görün; mesken, otomobil, çocuk isteklerinin söz edildiği bir ziyaret yeri haline geldi. Hatta Osmanlı padişahlarında Avcı lakaplı IV. Mehmet’in Edirne’deyken, Allah’tan değil de orada yatan şahıstan medet umulduğunu bakılırsarek bir türbenin ziyaret edilmesini yasakladığıyla ilgili tarihi kaynaklarda bilgilere rastlıyoruz. Bunlar daima Türk halk inançlarında kıymetli bir yeri olan, cet ruhlarının yaşayan insanlara yardım edeceğiyle ilgili esaslı inançtan kaynaklanıyor” dedi.
YÛŞA TÜRBESİ ASLINDA…
Emsal biçimde bir Bizans kumandanının mezarının da sonrasındasında Yûşa peygamberin 5 metrelik makamı olarak karşımıza çıktığını söyleyen Prof. Dr. Muharrem Kaya, “Beykoz’daki bu bölge aslında evvelden beri Boğaz’ın trafiğinin gözetlendiği bir noktadır. Birebir biçimde Beşiktaş’ta ve Üsküdar’da da ziyaret yerleri bulunur. Bunlar Boğaz’ın koruyan evliyaların makamları olarak kabul edilir” ayrıntısını paylaştı.
Yalnızca İstanbul’da değil, Anadolu’nun bir epeyce yerinde misal örneklerle karşılaşmak mümkün. Prof. Dr. Kaya, Ayvalık’taki Şeytan Sofrası’nın, Çanakkale-Balıkesir sonundaki Kazdağları’nın doruğunun antik devirde bir tapınak alanı olduğunu arkeolojik araştırmalar kararında öğrendiğimizi belirtti. Buralarda Paganlık, Hıristiyanlık, İslamiyet üzere dinlerin de binlerce yıllık katmanlar olarak karşımıza çıktığını da ekledi.
ANA TANRIÇA KÜLTÜ BU TÜRLÜ GEÇİŞ YAPIYOR
“Toprağa bağlı ömür biçiminden kaynaklanan Ana Tanrıça kültü, Anadolu’nun en eski uygarlıklarında görülüyor diyen Prof. Dr. Muharrem Kaya, insanların temel kıymetlerinin değişerek, bir daha yorumlanarak varlığını sürdüğünü söylemiş oldu. Bu üzere durumlara Nevruz’u, Hıdrellez’i hatta sünnet merasimlerini bile dahil edebileceğimizi de iletti.
‘İÇSEL TAMİR SİSTEMLERİNİ UYANDIRIYORLAR’
Bu üzere türbelere giden insanların ilaçla tedavi yerine bir manada telkinle bedenin içsel tamir sistemi uyandırdıklarını söyleyen Prof. Dr. Muharrem Kaya, “Artık ‘Bu mübarek insanlara dua ettim, kanlı, kansız kurban verdim, onlardan dua aldım, ağzı dualı bu mübarek beşerler beni okudu’ diyerek beynin güzelleşeceği yolunda bedene bildiri göndermesini, lenf bezlerini uyarmasını sağlıyorlar ve bu biçimdelikle beden kendi kendini güzelleştirme yoluna giriyor. Hasta birisini ziyaret ettiğimizde daima ona, ‘Moralini sağlam tut’ dememizin niçini de bu aslında” diye konuştu.
‘TAŞ KÜLTÜ CET KÜLTÜ İLE BİRLEŞİYOR’
“Haberde o taşın bir mezar taşı olduğu ve orada yatan Yaren Dede’den çocuğu olmayanların çocuk dilediği anlaşılıyor. Yani yalnızca taş yok orada, bir yatır da var. Taş kültü ile cet kültü birleşmiş oluyor. Taş da ermiş de Türk halk inanışlarında kutsaldır” diyen Prof. Dr. Kaya kelamlarına şu biçimde devam etti: “Taş kuvvetli oluşu, çürümemesi, yok olmaması sebebiyle insanların bin yıllar evvelce ilgisini çekmiş. Bir de taşlardan silah, alet edevat yapınca da o da kutsallaştırılıyor.”
KÖPEĞİ ÖLDÜRÜP ETİNİ DAĞITIYORLAR ZİRA…
Kaya, “Yörenin insanları orada yatan bir ermişin olduğuna inanıp ismini da Yaren Dede koymuş. Bu, Türk halk inanışlarının en temel özelliklerinden birisidir. Ölüler kültü dünyanın her yerinde görülüyor. Hatta bir belgeselde Orta Afrika’da köylüler, köyün en sadık köpeğini seçip öldürüyorlar, daha sonra etini pişirip bütün köylüye dağıtıyorlardı. Burada emel ölen köpeğin ruhunun sadık olmasından dolayı etini yiyen herkese ruhu geçtiği için bütün köylüyü makus ruhlardan müdafaasını sağlamak” diye konuştu.
‘BU İNANIŞ İSLAMİYET’E UYGUN DEĞİL’
Bu müdafaa inanışının beşerler için de geçerli olduğunu, ölen şahıs kuvvetli bir asker, düzgün bir yönetici yahut alim biriyse, onun ruhunun kendi toplumunu muhafazaya devam edeceğini inandıklarını söyleyen Prof. Dr. Kaya, bu inanışın Türklerin daha sonradan kabul ettikleri İslamiyet’e uygun olmadığını belirtti. “Bu sefer de hile-i şeriyye olarak orada yatan şahsın, Allah’ın sevgili bir kulu olması ve onun aracılığıyla, onun yüzü suyu hürmetine isteklerinin, dileklerinin, dualarının Allah’a ulaştırılacağına inanılması karşımıza çıkıyor” diyen Kaya, meğer Ortodoks İslamiyet inanışında, Araplarda ve Acemlerde mezar yerinin muhakkak olmadığı, ölenin ruhunun gideceği yere gittiği ve dünyada ruhunun olmadığına inanıldığını ekledi. Kaya, “Ancak bizim üzere heterodoks İslam anlayışına sahip toplumlarda cet kültü, evliya, ermiş kültü olarak İslamî bir kisveyle varlığını sürdürüyor” dedi.
‘KENTİ ANLAMAK İÇİN ÖNEMLİ’
Prof. Dr. Gökhan Coşkun, “Agora (Forum) bir Antik Yunan ve Roma kentinde toplumsal hayatın merkezini oluşturan en kıymetli kamusal alanlardır. Agora hafriyatları aracılığıyla kelam konusu kentin ticari, dini, siyasi, toplumsal faaliyetlerini anlamamızı mümkün kılan epeyce kıymetli datalar elde ederiz” diyerek agoradan tapınağa giriş kapısı (propylon) ve mermer yerinin bulunmasının değerine dikkat çekti.
Kentlerin, kıymetli yapıların yahut kutsal alanların girişlerinde yer alabilen anıtsal giriş yapıları ‘propylon’lar, yapı komplekslerini birleştirici bir fonksiyona de sahipler. Coşkun, Aizanoi Antik Kenti’nin propylon yapısının da Agora’dan Zeus Tapınağı’na geçişi sağlayan anıtsal bir yapı olması açısından ehemmiyet taşıdığının altını çizdi.
GEDİZ ZELZELESİYLE ORTAYA ÇIKTI
Aizanoi Antik Kenti’nin tahminen çabucak hemen yalnızca yüzde 20’sinin gün yüzüne çıkarıldığını Prof. Dr. Gökhan Coşkun, “Tiyatro-Stadion kompleksinde hafriyat çalışmaları devam ediyor. Hamam-Palestra kompleksi evvelki senelerda kazılmış lakin yapının yaklaşık yarısı ortaya çıkarılabildi. Üzerinde Zeus Tapınağı’nın bulunduğu höyük ise bu kentin Roma dönemindilk evvelki yüzsenelerına ilişkin ayrıntıları bünyesinde saklıyor. Höyükte yapılacak hafriyatlar ile Aizanoi’un erken devirlerine ilişkin daha kapsamlı ve daha ayrıntılı datalar elde etmek mümkün olacak. 1970 yılındaki Gediz sarsıntısıyla tespit edilen ve hafriyatı yapılarak gün yüzüne çıkarılan yuvarlak planlı yapı günümüzde Macellum/Borsa olarak anılıyor” dedi.
‘KYBELE’YE İLİŞKİN KUTSAL ALAN VAR’
Prof. Dr. Coşkun, antik kentte şimdiye kadar hiç ön plana çıkmamış Roma periyoduna ilişkin bir baraj yapısı bulunduğunu ve burada da hafriyat ve onarım çalışmaları planlanması gerektiğine dikkat çekti. “Başka yandan Anadolu’nun Ana Tanrıçası olarak bilinen Kybele’ye ilişkin bir kutsal alan da bulunuyor” diyen Coşkun, antik metinlerde Meter Steunene olarak anılan Ana Tanrıça’ya ilişkin kutsal alanının etrafında yapılacak çalışmalarla yeni bilgilerin ortaya çıkmasını beklediklerini de belirtti.
“Kuşkusuz Aizanoi’da hayatış olan halkın ne tıp yapılarda yaşadığını keşfetmek, kenti anlamamız açısından epeyce kıymetli bilgiler sunacak” sözlerini kullanan Prof. Dr. Coşkun, propylon yapısının kalıntılarını ve agora ile temasını ortaya çıkarmış olmalarının epey heyecan verici olduğuna dikkat çekti. Coşkun, “Bunun haricinde basına yansıyan ve kaliteli işçilikleriyle dikkat çeken Hygeia heykeli, Herakles gövdesi, Dionysos ve Aphrodite başları da kentte şimdiye kadar tespit edilmiş seçkin buluntular içinde olmaları bakımından pek heyecan verici” dedi.
‘ÖZEL MÜLK POZİSYONUNDA OLMASI ENGELLİYOR’
“gayet geniş bir alana yayılan antik kent içerisinde bulunan birden fazla arazi özel mülk konumunda” diyen Prof. Dr. Gökhan Coşkun kelamlarını şöyleki noktaladı: “Bu durum arkeolojik hafriyat yapılması açısından pürüz teşkil ediyor. Bölgede kamulaştırılan alanların sayısı artırılırsa hem arkeolojik hafriyat yapılacak alan genişlemiş olur tıpkı vakitte müdafaaya alınarak definecilik faaliyetlerinin de önüne geçilmiş olur. Arkeolojik hafriyat yapılacak alanların artması demek tahminen de hiç önnazaranmediğimiz yeni keşiflerin yapılması manasına gelebilir.”
Fazilet Şenol / Milliyet.com.tr – Kütahya Dumlupınar Üniversitesi tarafınca sürdürülen hafriyat çalışmalarında, antik kentin en kıymetli alanlarından olan ‘Agora’nın giriş kapısı ve mermer tabanı ortaya çıkartıldı. Yapılan çalışmalar sırasında evvelce asfalt yol kenarında kalan mermer sütunun etrafı kazılınca, ‘Yaren Dede’ olarak bilinen yerin bir mezar olmadığı anlaşıldı.
Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Arkeoloji Kısım Lideri Prof. Dr. Gökhan Coşkun, “Bölge sakinlerinin yaşlılarından öğrendiğimize nazaran, bir vakit içinder bu sütunun bulunduğu alan, bir cins adak adama alanı üzere kullanılmış ve ekseriyetle sütunun tabanında horoz adağı üzere küçük adak merasimleri gerçekleştiriliyormuş” dedi. Prof. Dr. Coşkun, günümüzde bölge sakinlerinin bu tıp bir uygulamayı gerçekleştirmediklerini ve hatta birçoğunun bundan haberinin bile olmadığının altını çizdi.
YAREN DEDE EFSANESİ
Öyküye bakılırsa, Kütahya Güzelbahçe’de yaşayan ve semercilik yapan Yaren Dede, halk tarafınca sevilen dindar bir adam bulunmasına karşın cuma namazı için mescide gitmez. Mescide gelmemesinin sebebini merak eden cami imamı haber yollayarak, cuma namazlarına gelmesini söyler. Yaren Dede, gelen haberciye cuma namazlarını Kabe’de kıldığını, şayet Kabe’de kılmaz da mescide gelirse öleceğini, zira cuma namazını Kabe’de kılması konusunda yemin ettiğini ve bu yüzden gelemeyeceğini söyler. Buna inanmayan cami imamı, Yaren Dede’yi cuma namazına getirmek için periyodun kolluk kuvvetlerini gönderir. Jandarmalar namazdan daha sonra imamın yanına gelir ve cuma namazını Yaren Dede ile birlikte Kabe’de kıldıklarını ve onun saygıdeğer bir kişi olduğunu söylerler. İmam buna fazlaca sonlanır. bu biçimde bir şeyin olamayacağını söyleyen imam, bir öteki cuma günü daha fazla jandarmayla Yaren Dede’yi mescide getirtir. Cuma namazı için secdeye duran Yaren Dede namaz bitiminde secde ettiği yerde ölür.
BOKSÖR VE AİLESİNİN MEZARI ÇIKTI
Türkiye’de ‘Yaren Dede’ üzere örnek verilebilecek epey sayıda yer olduğunu, türbe olarak isimlendirilen biroldukca yapının aslında Bizans ya da daha eski devirlere ilişkin mezar yapıları olabildiğine vurgu yapan Prof. Dr. Coşkun, “2018’de bir haber yapılmıştı. Marmaris Turgut Mahallesi’nde günümüzden 40 yıl öncesine kadar köylülerin türbe diye ziyaret ederek adaklar adadığı yapının, yapılan çalışmalar kararında M.Ö. 3’üncü yüzyılda hayatış Diagoras isimli bir boksör ve ailesinin mezarı olduğu tespit edilmişti” diyerek duruma örnek verdi.
Bunun haricinde Göbeklitepe kazılmadan evvel de doruğun tam üstünde bir dilek ağacının olduğunu söyleyen Coşkun, “Göbeklitepe’nin keşfindilk evvel yöre halkının bu ağacın kutsal olduğuna inanarak senelerca dilekler dileyip adaklar adadığı bilinir. Fakat yapılan çalışmalar sonunda altından neler çıktığını artık hepimiz biliyoruz” diye konuştu.
KORUDUKLARINA İNANIYORLAR
Mimar Sinan Hoş Sanatlar Üniversitesi Türk Lisanı ve Edebiyatı Kısım Lideri Prof. Dr. Muharrem Kaya da insanların ‘Yaren Dede’ üzere türbelere üstün niteliklere sahip insanların mezarları olarak baktığını söylemiş oldu. Prof. Dr. Kaya’ya nazaran halk, eski Türk inançlarıyla temaslı olarak onların ruhlarının hâlâ kendi toplumlarını koruduklarına inanıyor.
Prof. Dr. Muharrem Kaya yaşadığı 16. yüzyılda mezar ziyaretlerini şirk koşmak olarak yorumlayan İzmir Ödemiş’in Birgi Köyü’ndeki İmam Birgivi Mehmet Efendi’nin mezarını örnek göstererek, “Şimdi gelin görün; mesken, otomobil, çocuk isteklerinin söz edildiği bir ziyaret yeri haline geldi. Hatta Osmanlı padişahlarında Avcı lakaplı IV. Mehmet’in Edirne’deyken, Allah’tan değil de orada yatan şahıstan medet umulduğunu bakılırsarek bir türbenin ziyaret edilmesini yasakladığıyla ilgili tarihi kaynaklarda bilgilere rastlıyoruz. Bunlar daima Türk halk inançlarında kıymetli bir yeri olan, cet ruhlarının yaşayan insanlara yardım edeceğiyle ilgili esaslı inançtan kaynaklanıyor” dedi.
YÛŞA TÜRBESİ ASLINDA…
Emsal biçimde bir Bizans kumandanının mezarının da sonrasındasında Yûşa peygamberin 5 metrelik makamı olarak karşımıza çıktığını söyleyen Prof. Dr. Muharrem Kaya, “Beykoz’daki bu bölge aslında evvelden beri Boğaz’ın trafiğinin gözetlendiği bir noktadır. Birebir biçimde Beşiktaş’ta ve Üsküdar’da da ziyaret yerleri bulunur. Bunlar Boğaz’ın koruyan evliyaların makamları olarak kabul edilir” ayrıntısını paylaştı.
Yalnızca İstanbul’da değil, Anadolu’nun bir epeyce yerinde misal örneklerle karşılaşmak mümkün. Prof. Dr. Kaya, Ayvalık’taki Şeytan Sofrası’nın, Çanakkale-Balıkesir sonundaki Kazdağları’nın doruğunun antik devirde bir tapınak alanı olduğunu arkeolojik araştırmalar kararında öğrendiğimizi belirtti. Buralarda Paganlık, Hıristiyanlık, İslamiyet üzere dinlerin de binlerce yıllık katmanlar olarak karşımıza çıktığını da ekledi.
ANA TANRIÇA KÜLTÜ BU TÜRLÜ GEÇİŞ YAPIYOR
“Toprağa bağlı ömür biçiminden kaynaklanan Ana Tanrıça kültü, Anadolu’nun en eski uygarlıklarında görülüyor diyen Prof. Dr. Muharrem Kaya, insanların temel kıymetlerinin değişerek, bir daha yorumlanarak varlığını sürdüğünü söylemiş oldu. Bu üzere durumlara Nevruz’u, Hıdrellez’i hatta sünnet merasimlerini bile dahil edebileceğimizi de iletti.
‘İÇSEL TAMİR SİSTEMLERİNİ UYANDIRIYORLAR’
Bu üzere türbelere giden insanların ilaçla tedavi yerine bir manada telkinle bedenin içsel tamir sistemi uyandırdıklarını söyleyen Prof. Dr. Muharrem Kaya, “Artık ‘Bu mübarek insanlara dua ettim, kanlı, kansız kurban verdim, onlardan dua aldım, ağzı dualı bu mübarek beşerler beni okudu’ diyerek beynin güzelleşeceği yolunda bedene bildiri göndermesini, lenf bezlerini uyarmasını sağlıyorlar ve bu biçimdelikle beden kendi kendini güzelleştirme yoluna giriyor. Hasta birisini ziyaret ettiğimizde daima ona, ‘Moralini sağlam tut’ dememizin niçini de bu aslında” diye konuştu.
‘TAŞ KÜLTÜ CET KÜLTÜ İLE BİRLEŞİYOR’
“Haberde o taşın bir mezar taşı olduğu ve orada yatan Yaren Dede’den çocuğu olmayanların çocuk dilediği anlaşılıyor. Yani yalnızca taş yok orada, bir yatır da var. Taş kültü ile cet kültü birleşmiş oluyor. Taş da ermiş de Türk halk inanışlarında kutsaldır” diyen Prof. Dr. Kaya kelamlarına şu biçimde devam etti: “Taş kuvvetli oluşu, çürümemesi, yok olmaması sebebiyle insanların bin yıllar evvelce ilgisini çekmiş. Bir de taşlardan silah, alet edevat yapınca da o da kutsallaştırılıyor.”
KÖPEĞİ ÖLDÜRÜP ETİNİ DAĞITIYORLAR ZİRA…
Kaya, “Yörenin insanları orada yatan bir ermişin olduğuna inanıp ismini da Yaren Dede koymuş. Bu, Türk halk inanışlarının en temel özelliklerinden birisidir. Ölüler kültü dünyanın her yerinde görülüyor. Hatta bir belgeselde Orta Afrika’da köylüler, köyün en sadık köpeğini seçip öldürüyorlar, daha sonra etini pişirip bütün köylüye dağıtıyorlardı. Burada emel ölen köpeğin ruhunun sadık olmasından dolayı etini yiyen herkese ruhu geçtiği için bütün köylüyü makus ruhlardan müdafaasını sağlamak” diye konuştu.
‘BU İNANIŞ İSLAMİYET’E UYGUN DEĞİL’
Bu müdafaa inanışının beşerler için de geçerli olduğunu, ölen şahıs kuvvetli bir asker, düzgün bir yönetici yahut alim biriyse, onun ruhunun kendi toplumunu muhafazaya devam edeceğini inandıklarını söyleyen Prof. Dr. Kaya, bu inanışın Türklerin daha sonradan kabul ettikleri İslamiyet’e uygun olmadığını belirtti. “Bu sefer de hile-i şeriyye olarak orada yatan şahsın, Allah’ın sevgili bir kulu olması ve onun aracılığıyla, onun yüzü suyu hürmetine isteklerinin, dileklerinin, dualarının Allah’a ulaştırılacağına inanılması karşımıza çıkıyor” diyen Kaya, meğer Ortodoks İslamiyet inanışında, Araplarda ve Acemlerde mezar yerinin muhakkak olmadığı, ölenin ruhunun gideceği yere gittiği ve dünyada ruhunun olmadığına inanıldığını ekledi. Kaya, “Ancak bizim üzere heterodoks İslam anlayışına sahip toplumlarda cet kültü, evliya, ermiş kültü olarak İslamî bir kisveyle varlığını sürdürüyor” dedi.
‘KENTİ ANLAMAK İÇİN ÖNEMLİ’
Prof. Dr. Gökhan Coşkun, “Agora (Forum) bir Antik Yunan ve Roma kentinde toplumsal hayatın merkezini oluşturan en kıymetli kamusal alanlardır. Agora hafriyatları aracılığıyla kelam konusu kentin ticari, dini, siyasi, toplumsal faaliyetlerini anlamamızı mümkün kılan epeyce kıymetli datalar elde ederiz” diyerek agoradan tapınağa giriş kapısı (propylon) ve mermer yerinin bulunmasının değerine dikkat çekti.
Kentlerin, kıymetli yapıların yahut kutsal alanların girişlerinde yer alabilen anıtsal giriş yapıları ‘propylon’lar, yapı komplekslerini birleştirici bir fonksiyona de sahipler. Coşkun, Aizanoi Antik Kenti’nin propylon yapısının da Agora’dan Zeus Tapınağı’na geçişi sağlayan anıtsal bir yapı olması açısından ehemmiyet taşıdığının altını çizdi.
GEDİZ ZELZELESİYLE ORTAYA ÇIKTI
Aizanoi Antik Kenti’nin tahminen çabucak hemen yalnızca yüzde 20’sinin gün yüzüne çıkarıldığını Prof. Dr. Gökhan Coşkun, “Tiyatro-Stadion kompleksinde hafriyat çalışmaları devam ediyor. Hamam-Palestra kompleksi evvelki senelerda kazılmış lakin yapının yaklaşık yarısı ortaya çıkarılabildi. Üzerinde Zeus Tapınağı’nın bulunduğu höyük ise bu kentin Roma dönemindilk evvelki yüzsenelerına ilişkin ayrıntıları bünyesinde saklıyor. Höyükte yapılacak hafriyatlar ile Aizanoi’un erken devirlerine ilişkin daha kapsamlı ve daha ayrıntılı datalar elde etmek mümkün olacak. 1970 yılındaki Gediz sarsıntısıyla tespit edilen ve hafriyatı yapılarak gün yüzüne çıkarılan yuvarlak planlı yapı günümüzde Macellum/Borsa olarak anılıyor” dedi.
‘KYBELE’YE İLİŞKİN KUTSAL ALAN VAR’
Prof. Dr. Coşkun, antik kentte şimdiye kadar hiç ön plana çıkmamış Roma periyoduna ilişkin bir baraj yapısı bulunduğunu ve burada da hafriyat ve onarım çalışmaları planlanması gerektiğine dikkat çekti. “Başka yandan Anadolu’nun Ana Tanrıçası olarak bilinen Kybele’ye ilişkin bir kutsal alan da bulunuyor” diyen Coşkun, antik metinlerde Meter Steunene olarak anılan Ana Tanrıça’ya ilişkin kutsal alanının etrafında yapılacak çalışmalarla yeni bilgilerin ortaya çıkmasını beklediklerini de belirtti.
“Kuşkusuz Aizanoi’da hayatış olan halkın ne tıp yapılarda yaşadığını keşfetmek, kenti anlamamız açısından epeyce kıymetli bilgiler sunacak” sözlerini kullanan Prof. Dr. Coşkun, propylon yapısının kalıntılarını ve agora ile temasını ortaya çıkarmış olmalarının epey heyecan verici olduğuna dikkat çekti. Coşkun, “Bunun haricinde basına yansıyan ve kaliteli işçilikleriyle dikkat çeken Hygeia heykeli, Herakles gövdesi, Dionysos ve Aphrodite başları da kentte şimdiye kadar tespit edilmiş seçkin buluntular içinde olmaları bakımından pek heyecan verici” dedi.
‘ÖZEL MÜLK POZİSYONUNDA OLMASI ENGELLİYOR’
“gayet geniş bir alana yayılan antik kent içerisinde bulunan birden fazla arazi özel mülk konumunda” diyen Prof. Dr. Gökhan Coşkun kelamlarını şöyleki noktaladı: “Bu durum arkeolojik hafriyat yapılması açısından pürüz teşkil ediyor. Bölgede kamulaştırılan alanların sayısı artırılırsa hem arkeolojik hafriyat yapılacak alan genişlemiş olur tıpkı vakitte müdafaaya alınarak definecilik faaliyetlerinin de önüne geçilmiş olur. Arkeolojik hafriyat yapılacak alanların artması demek tahminen de hiç önnazaranmediğimiz yeni keşiflerin yapılması manasına gelebilir.”