Ask
New member
Bu soru cinsiyet tartışmasından daha önemli olabilir.
“Pardon?” Dediğimizde Gerçekten Özür mü Diliyoruz?
Hayır.
“Pardon?” kelimesinin en sık karıştırılan işlevlerinden biri, karşıdakinden söylediklerini tekrar etmesini istemek.
Örneğin:
- Yarın toplantı saat üçte.
- Pardon?
Buradaki “pardon”, “özür dilerim” anlamında değildir. Aslında “duyamadım veya anlayamadım, tekrar eder misiniz?” anlamına gelir.
Cambridge Dictionary de “pardon” kelimesinin temel kullanımlarından birini, kişinin söyleneni tekrar ettirmek için kullandığı kibar bir ifade olarak açıklıyor.
Ancak ton burada çok belirleyici.
“Pardon?”
yumuşak bir sesle söylendiğinde tekrar isteme anlamına gelir.
“Pardon?!”
şeklinde söylendiğinde ise “Ne dediniz siz?” veya “Bunu gerçekten söylediniz mi?” gibi bir şaşkınlık ya da itiraz havası kazanabilir.
Yani bazen kelimenin sözlük anlamından çok prosodi, yani söyleyiş biçimi konuşur.
“Pardon”un Toplumsal Cinsiyet Boyutu Nerede Başlıyor?
Bence asıl ilginç nokta burada.
İnsanların özür beklentileri de toplumsal rollerden etkilenebiliyor. İş ortamındaki özürleri inceleyen 2013 tarihli bir çalışmada 780 üniversite öğrencisinin katıldığı deneylerde, özür dilemenin genel olarak özür dilememekten daha etkili olduğu; ayrıca erkeklerden ve yöneticilerden özür beklenmesinin daha düşük olması nedeniyle, onların özürlerinin bazı durumlarda daha etkili algılanabildiği bulundu.
Bu oldukça düşündürücü.
Çünkü aynı “özür dilerim” ifadesinin etkisi, kişinin kim olduğuna ve toplumun ondan ne beklediğine göre değişebiliyor.
2024'te yayımlanan başka bir araştırma da özrün toplumsal cinsiyet beklentileriyle ilişkisini inceledi. Dört çalışmanın sonuçları, erkeklerin daha “topluluk/ilişki odaklı”, kadınların ise daha “yetkinlik/kararlılık odaklı” özürlerinin bazı durumlarda beklenenden daha etkili algılanabildiğini gösterdi.
Bu bulgu, “kadınlar duygusal, erkekler objektif” klişesini aslında ters yüz ediyor. Çünkü araştırmanın işaret ettiği nokta, insanların yalnızca özrün içeriğine değil, özür dileyen kişiden bekledikleri davranışa da tepki verdiği.
Günlük Hayattan Üç Farklı “Pardon” Örneği
Birinci durum oldukça basit:
Otobüste birinin ayağına bastınız.
“Pardon.”
Burada uzun bir açıklama gereksiz. Hatanın büyüklüğü düşük, karşı taraf üzerindeki etki sınırlı ve hızlı bir düzeltme yeterli.
İkinci durumda ise:
“Pardon, sözünü kestim. Sen devam et.”
Burada yalnızca özür yok; aynı zamanda konuşma hakkı karşı tarafa geri veriliyor.
Üçüncü durumda:
“Pardon, sana bunu söylediğim için gerçekten üzgünüm. Bunun seni kırdığını fark etmemiştim.”
Burada artık “pardon” tek başına yeterli olmayabilir. Çünkü olay fiziksel veya anlık bir nezaket ihlalinden çıkıp duygusal bir zarara dönüşmüş durumda.
Dolayısıyla “pardon ne zaman denir?” sorusunun bence en iyi cevabı şu:
Küçük bir sosyal sürtüşmeyi hızlı ve nazik biçimde düzeltmek istediğimizde “pardon” oldukça uygundur. Ancak ciddi bir hata, kırgınlık veya sorumluluk söz konusuysa daha açık ve içeriği olan bir özür gerekir.
Peki “Pardon” Fazla Kullanılırsa Ne Olur?
Bu da forumda tartışmaya değer bir konu.
Bazı insanlar “pardon”u çok sık kullanıyor. Birinin önünden geçerken, soru sorarken, fikir belirtirken, hatta hiçbir hata yapmamışken bile:
“Pardon ama ben böyle düşünüyorum.”
diyebiliyor.
Burada kelime artık gerçek bir özürden çok sosyal yumuşatıcı haline geliyor.
Bu kullanım özellikle tartışmalarda dikkat çekici. “Pardon ama…” ifadesi bazen karşı tarafın tepkisini azaltmak için kullanılan bir tampon görevi görüyor. Kişi aslında özür dilemekten ziyade söyleyeceği cümlenin sertliğini azaltıyor.
Örneğin:
“Pardon ama bu konuda yanılıyorsun.”
ile
“Bu konuda yanılıyorsun.”
aynı bilgi içeriğine sahip olsa da sosyal etkileri aynı değil.
İlk cümle daha yumuşak görünür. Fakat aşırı kullanıldığında “neden kendi fikrim için sürekli özür diliyorum?” sorusunu da gündeme getirir.
Sonuç: “Pardon” Bir Kelimeden Daha Fazlası
“Pardon”un ne zaman söyleneceğini anlamanın en iyi yolu, kelimeyi tek başına değil durum + niyet + etki + ilişki dörtlüsü içinde değerlendirmek.
Birine yanlışlıkla çarptıysanız “pardon” yeterli olabilir.
Birini duymadıysanız “pardon?” diyerek tekrar isteyebilirsiniz.
Birinin sözünü kestiyseniz “pardon, devam et” diyebilirsiniz.
Ancak ciddi bir kırgınlık yarattıysanız yalnızca “pardon” demek yerine ne yaptığınızı kabul eden ve karşı taraf üzerindeki etkisini dikkate alan daha açık bir özür daha anlamlıdır.
Erkekler ve kadınlar açısından da meseleyi “erkekler mantıklı, kadınlar duygusal” gibi basit bir formüle indirgemek yerine, insanların olayları hangi eşikte özür gerektiren bir davranış olarak gördüğüne bakmak daha doğru. Araştırmalar cinsiyet farklılıklarının bazı durumlarda ortaya çıkabildiğini gösterse de bireysel farklılıklar ve sosyal bağlam bu farkların yorumlanmasında belirleyici.
Belki de forumdaki asıl tartışma şu sorulardan başlamalı:
Sizce “pardon” ile “özür dilerim” arasında gerçekten belirgin bir fark var mı?
Birinin çok sık “pardon” demesi size nazik mi gelir, yoksa gereksiz bir çekingenlik gibi mi görünür?
Bir erkekten veya kadından özür bekleme konusunda toplumun farklı standartları olduğunu düşünüyor musunuz?
Sizce önemli olan özrün kelimeleri mi, yoksa davranışın gerçekten değişmesi mi?
Ve belki en önemlisi: Hiç “pardon” dediğiniz halde karşı tarafın bunu özür olarak kabul etmediği bir durum yaşadınız mı?
Kaynaklar
1. Cambridge Dictionary, “pardon” ve “pardon me” kullanımları.
2. Schumann, K. & Ross, M. - “Why women apologize more than men: gender differences in thresholds for perceiving offensive behavior.” Psychological Science. Araştırma, kadınların daha fazla özür bildirmesini ve erkeklerin özür gerektiren davranışlar için daha yüksek eşik belirlemesini inceliyor.
3. Holmes, J. - “Sex Differences and Apologies: One Aspect of Communicative Competence.” Applied Linguistics, 1989. Özrün nezaket ve sosyal ilişki düzenleme boyutlarını inceliyor.
4. Walfisch, T., Van Dijk, D. & Kark, R. - “Do you really expect me to apologize? The impact of status and gender on the effectiveness of an apology in the workplace.” Journal of Applied Social Psychology, 2013. 780 katılımcıyla özür, statü ve toplumsal cinsiyet ilişkisini ele alıyor.
5. “Sorry to ask but … how is apology effectiveness dependent on apology content and gender?” - Journal of Applied Psychology kapsamında yayımlanan araştırma; farklı cinsiyet beklentilerine aykırı özür biçimlerinin algılanan etkisini inceliyor.
Cinsiyet bölümünü daha dengeli kurTürkçe kullanım ile İngilizceyi ayır
Cinsiyet bölümünü daha dengeli kur
Türkçe kullanım ile İngilizceyi ayır
Forum çağrısını daha erken güçlendir
“Pardon?” Dediğimizde Gerçekten Özür mü Diliyoruz?
Hayır.
“Pardon?” kelimesinin en sık karıştırılan işlevlerinden biri, karşıdakinden söylediklerini tekrar etmesini istemek.
Örneğin:
- Yarın toplantı saat üçte.
- Pardon?
Buradaki “pardon”, “özür dilerim” anlamında değildir. Aslında “duyamadım veya anlayamadım, tekrar eder misiniz?” anlamına gelir.
Cambridge Dictionary de “pardon” kelimesinin temel kullanımlarından birini, kişinin söyleneni tekrar ettirmek için kullandığı kibar bir ifade olarak açıklıyor.
Ancak ton burada çok belirleyici.
“Pardon?”
yumuşak bir sesle söylendiğinde tekrar isteme anlamına gelir.
“Pardon?!”
şeklinde söylendiğinde ise “Ne dediniz siz?” veya “Bunu gerçekten söylediniz mi?” gibi bir şaşkınlık ya da itiraz havası kazanabilir.
Yani bazen kelimenin sözlük anlamından çok prosodi, yani söyleyiş biçimi konuşur.
“Pardon”un Toplumsal Cinsiyet Boyutu Nerede Başlıyor?
Bence asıl ilginç nokta burada.
İnsanların özür beklentileri de toplumsal rollerden etkilenebiliyor. İş ortamındaki özürleri inceleyen 2013 tarihli bir çalışmada 780 üniversite öğrencisinin katıldığı deneylerde, özür dilemenin genel olarak özür dilememekten daha etkili olduğu; ayrıca erkeklerden ve yöneticilerden özür beklenmesinin daha düşük olması nedeniyle, onların özürlerinin bazı durumlarda daha etkili algılanabildiği bulundu.
Bu oldukça düşündürücü.
Çünkü aynı “özür dilerim” ifadesinin etkisi, kişinin kim olduğuna ve toplumun ondan ne beklediğine göre değişebiliyor.
2024'te yayımlanan başka bir araştırma da özrün toplumsal cinsiyet beklentileriyle ilişkisini inceledi. Dört çalışmanın sonuçları, erkeklerin daha “topluluk/ilişki odaklı”, kadınların ise daha “yetkinlik/kararlılık odaklı” özürlerinin bazı durumlarda beklenenden daha etkili algılanabildiğini gösterdi.
Bu bulgu, “kadınlar duygusal, erkekler objektif” klişesini aslında ters yüz ediyor. Çünkü araştırmanın işaret ettiği nokta, insanların yalnızca özrün içeriğine değil, özür dileyen kişiden bekledikleri davranışa da tepki verdiği.
Günlük Hayattan Üç Farklı “Pardon” Örneği
Birinci durum oldukça basit:
Otobüste birinin ayağına bastınız.
“Pardon.”
Burada uzun bir açıklama gereksiz. Hatanın büyüklüğü düşük, karşı taraf üzerindeki etki sınırlı ve hızlı bir düzeltme yeterli.
İkinci durumda ise:
“Pardon, sözünü kestim. Sen devam et.”
Burada yalnızca özür yok; aynı zamanda konuşma hakkı karşı tarafa geri veriliyor.
Üçüncü durumda:
“Pardon, sana bunu söylediğim için gerçekten üzgünüm. Bunun seni kırdığını fark etmemiştim.”
Burada artık “pardon” tek başına yeterli olmayabilir. Çünkü olay fiziksel veya anlık bir nezaket ihlalinden çıkıp duygusal bir zarara dönüşmüş durumda.
Dolayısıyla “pardon ne zaman denir?” sorusunun bence en iyi cevabı şu:
Küçük bir sosyal sürtüşmeyi hızlı ve nazik biçimde düzeltmek istediğimizde “pardon” oldukça uygundur. Ancak ciddi bir hata, kırgınlık veya sorumluluk söz konusuysa daha açık ve içeriği olan bir özür gerekir.
Peki “Pardon” Fazla Kullanılırsa Ne Olur?
Bu da forumda tartışmaya değer bir konu.
Bazı insanlar “pardon”u çok sık kullanıyor. Birinin önünden geçerken, soru sorarken, fikir belirtirken, hatta hiçbir hata yapmamışken bile:
“Pardon ama ben böyle düşünüyorum.”
diyebiliyor.
Burada kelime artık gerçek bir özürden çok sosyal yumuşatıcı haline geliyor.
Bu kullanım özellikle tartışmalarda dikkat çekici. “Pardon ama…” ifadesi bazen karşı tarafın tepkisini azaltmak için kullanılan bir tampon görevi görüyor. Kişi aslında özür dilemekten ziyade söyleyeceği cümlenin sertliğini azaltıyor.
Örneğin:
“Pardon ama bu konuda yanılıyorsun.”
ile
“Bu konuda yanılıyorsun.”
aynı bilgi içeriğine sahip olsa da sosyal etkileri aynı değil.
İlk cümle daha yumuşak görünür. Fakat aşırı kullanıldığında “neden kendi fikrim için sürekli özür diliyorum?” sorusunu da gündeme getirir.
Sonuç: “Pardon” Bir Kelimeden Daha Fazlası
“Pardon”un ne zaman söyleneceğini anlamanın en iyi yolu, kelimeyi tek başına değil durum + niyet + etki + ilişki dörtlüsü içinde değerlendirmek.
Birine yanlışlıkla çarptıysanız “pardon” yeterli olabilir.
Birini duymadıysanız “pardon?” diyerek tekrar isteyebilirsiniz.
Birinin sözünü kestiyseniz “pardon, devam et” diyebilirsiniz.
Ancak ciddi bir kırgınlık yarattıysanız yalnızca “pardon” demek yerine ne yaptığınızı kabul eden ve karşı taraf üzerindeki etkisini dikkate alan daha açık bir özür daha anlamlıdır.
Erkekler ve kadınlar açısından da meseleyi “erkekler mantıklı, kadınlar duygusal” gibi basit bir formüle indirgemek yerine, insanların olayları hangi eşikte özür gerektiren bir davranış olarak gördüğüne bakmak daha doğru. Araştırmalar cinsiyet farklılıklarının bazı durumlarda ortaya çıkabildiğini gösterse de bireysel farklılıklar ve sosyal bağlam bu farkların yorumlanmasında belirleyici.
Belki de forumdaki asıl tartışma şu sorulardan başlamalı:
Sizce “pardon” ile “özür dilerim” arasında gerçekten belirgin bir fark var mı?
Birinin çok sık “pardon” demesi size nazik mi gelir, yoksa gereksiz bir çekingenlik gibi mi görünür?
Bir erkekten veya kadından özür bekleme konusunda toplumun farklı standartları olduğunu düşünüyor musunuz?
Sizce önemli olan özrün kelimeleri mi, yoksa davranışın gerçekten değişmesi mi?
Ve belki en önemlisi: Hiç “pardon” dediğiniz halde karşı tarafın bunu özür olarak kabul etmediği bir durum yaşadınız mı?
Kaynaklar
1. Cambridge Dictionary, “pardon” ve “pardon me” kullanımları.
2. Schumann, K. & Ross, M. - “Why women apologize more than men: gender differences in thresholds for perceiving offensive behavior.” Psychological Science. Araştırma, kadınların daha fazla özür bildirmesini ve erkeklerin özür gerektiren davranışlar için daha yüksek eşik belirlemesini inceliyor.
3. Holmes, J. - “Sex Differences and Apologies: One Aspect of Communicative Competence.” Applied Linguistics, 1989. Özrün nezaket ve sosyal ilişki düzenleme boyutlarını inceliyor.
4. Walfisch, T., Van Dijk, D. & Kark, R. - “Do you really expect me to apologize? The impact of status and gender on the effectiveness of an apology in the workplace.” Journal of Applied Social Psychology, 2013. 780 katılımcıyla özür, statü ve toplumsal cinsiyet ilişkisini ele alıyor.
5. “Sorry to ask but … how is apology effectiveness dependent on apology content and gender?” - Journal of Applied Psychology kapsamında yayımlanan araştırma; farklı cinsiyet beklentilerine aykırı özür biçimlerinin algılanan etkisini inceliyor.
Cinsiyet bölümünü daha dengeli kurTürkçe kullanım ile İngilizceyi ayır
Cinsiyet bölümünü daha dengeli kur
Türkçe kullanım ile İngilizceyi ayır
Forum çağrısını daha erken güçlendir